Nie wszystkie ósemki trzeba usuwać. Jeśli zęby mądrości wyrżnęły się prawidłowo, są zdrowe, nie powodują problemów i można je skutecznie oczyszczać, mogą pozostać w jamie ustnej. Usunięcie ósemki rozważa się przede wszystkim wtedy, gdy powoduje ból, nawracające stany zapalne, uszkadza sąsiednie zęby lub wiąże się z innymi zmianami chorobowymi. Decyzja powinna być jednak zawsze poprzedzona badaniem stomatologicznym, a w razie potrzeby również diagnostyką obrazową.
Czym są ósemki i dlaczego mogą sprawiać problemy?
Ósemki, nazywane również zębami mądrości, to trzecie zęby trzonowe, które znajdują się na samym końcu łuków zębowych. Zazwyczaj wyrzynają się jako ostatnie, najczęściej między 17. a 26. rokiem życia, choć u niektórych osób pojawiają się później lub nie wyrzynają się wcale.
Problem polega na tym, że w szczęce lub żuchwie nie zawsze jest wystarczająco dużo miejsca na prawidłowe wyrżnięcie się ósemek. W rezultacie zęby mądrości mogą rosnąć pod niewłaściwym kątem, częściowo pozostawać pod dziąsłem albo całkowicie zatrzymać się w kości.
Nieprawidłowe położenie ósemki może utrudniać utrzymanie higieny, sprzyjać rozwojowi próchnicy i stanów zapalnych, a w niektórych przypadkach prowadzić do uszkodzenia sąsiedniej siódemki. Nie oznacza to jednak, że każda ósemka będzie powodować podobne problemy.
Czy wszystkie ósemki trzeba usuwać?
Nie ma konieczności usuwania wszystkich ósemek. Zdrowe, prawidłowo wyrżnięte ósemki mogą spełniać funkcję podobną do pozostałych zębów trzonowych i uczestniczyć w rozdrabnianiu pokarmów.
Ząb mądrości zazwyczaj można pozostawić, jeżeli:
- wyrżnął się prawidłowo i ma odpowiednią ilość miejsca w łuku zębowym,
- jest zdrowy lub można go skutecznie leczyć,
- nie powoduje nawracających stanów zapalnych ani innych dolegliwości,
- nie uszkadza sąsiednich zębów,
- możliwe jest jego dokładne szczotkowanie i oczyszczanie przestrzeni międzyzębowych,
- nie stwierdzono innych wskazań do ekstrakcji.
Co więcej, nie zawsze trzeba usuwać nawet ósemkę, która nie wyrżnęła się całkowicie. Jeżeli badanie stomatologiczne oraz zdjęcie RTG nie wykazują zmian chorobowych ani istotnego ryzyka ich rozwoju, lekarz może zalecić regularną obserwację.
Jest to zgodne z podejściem opisanym m.in. w wytycznych brytyjskiego National Institute for Health and Care Excellence (NICE), które nie zalecają rutynowego, profilaktycznego usuwania zatrzymanych zębów mądrości pozbawionych zmian chorobowych.
Kiedy trzeba usunąć ósemkę?
Usunięcie ósemki jest wskazane przede wszystkim wtedy, gdy ząb stanowi źródło problemów zdrowotnych, których nie można skutecznie rozwiązać innymi metodami. Stomatolog może zalecić ekstrakcję w kilku sytuacjach.
1. Nawracające stany zapalne dziąsła wokół ósemki
Częściowo wyrżnięta ósemka może pozostawać przykryta fragmentem dziąsła, pod którym gromadzą się bakterie i resztki jedzenia. Może to prowadzić do zapalenia tkanek otaczających koronę zęba, nazywanego pericoronitis. Objawia się ono m.in. bólem, obrzękiem, zaczerwienieniem dziąsła i trudnościami z otwieraniem ust. Jeśli stany zapalne nawracają, usunięcie ósemki może być uzasadnione.
2. Zaawansowana próchnica ósemki
Ze względu na położenie zębów mądrości ich dokładne oczyszczanie bywa trudne. Sprzyja to rozwojowi próchnicy, która może przez długi czas pozostawać niezauważona. Jeśli ząb jest znacznie zniszczony, a jego skuteczne i trwałe leczenie nie jest możliwe, stomatolog może zalecić ekstrakcję. Sama obecność próchnicy nie oznacza jednak automatycznie konieczności usunięcia zęba.
3. Uszkodzenie sąsiedniej siódemki
Ósemka wyrastająca pod nieprawidłowym kątem może przylegać do sąsiedniego zęba w sposób sprzyjający zaleganiu płytki bakteryjnej. Może to zwiększać ryzyko próchnicy lub chorób przyzębia w okolicy siódemki. W niektórych przypadkach dochodzi również do resorpcji korzenia, czyli stopniowego uszkadzania jego tkanek. Usunięcie ósemki może być wówczas konieczne, aby ograniczyć dalsze uszkodzenia.
4. Zatrzymana ósemka powodująca zmiany chorobowe
Ząb mądrości, który pozostał częściowo lub całkowicie w kości, nie zawsze wymaga usunięcia. Jeśli jednak wokół niego rozwija się torbiel, dochodzi do uszkodzenia sąsiednich struktur lub pojawiają się inne nieprawidłowości, lekarz może zalecić leczenie chirurgiczne.
5. Wskazania związane z innym leczeniem stomatologicznym
W niektórych przypadkach usunięcie ósemki jest elementem przygotowania do określonych zabiegów chirurgicznych lub leczenia ortodontycznego. Nie jest to jednak standardowa procedura wykonywana u każdego pacjenta. Decyzja zależy od planowanego leczenia i indywidualnych warunków anatomicznych.
Czy zatrzymane ósemki zawsze trzeba usuwać?
Zatrzymana ósemka nie zawsze wymaga usunięcia. Zębem zatrzymanym nazywamy ząb, który nie zdołał wyrżnąć się do prawidłowej pozycji, najczęściej z powodu braku miejsca, nieprawidłowego kierunku wzrostu lub przeszkody w postaci sąsiedniego zęba.
Wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje zatrzymania:
- Ósemka zatrzymana całkowicie – ząb znajduje się pod dziąsłem, w kości, i nie jest widoczny w jamie ustnej.
- Ósemka zatrzymana częściowo – fragment korony zęba jest widoczny, ale pozostała część nadal pozostaje pod dziąsłem lub w kości.
Częściowo zatrzymane ósemki mogą być szczególnie problematyczne ze względu na trudności w utrzymaniu higieny i ryzyko nawracających stanów zapalnych.
Natomiast całkowicie zatrzymana ósemka, która nie powoduje dolegliwości, nie wykazuje zmian chorobowych i nie stanowi istotnego zagrożenia dla sąsiednich struktur, może pozostać w kości pod kontrolą stomatologa.
Nie istnieje jedna zasada dotycząca usuwania wszystkich bezobjawowych zatrzymanych ósemek. Przegląd badań Cochrane wykazał, że dostępne dowody naukowe nie pozwalają jednoznacznie rozstrzygnąć, czy takie zęby lepiej profilaktycznie usuwać, czy pozostawiać. Dlatego decyzję podejmuje się indywidualnie, uwzględniając stan zęba, ryzyko przyszłych problemów i możliwe powikłania zabiegu.
Czy ósemki trzeba usuwać przed założeniem aparatu ortodontycznego?
Nie każdy pacjent rozpoczynający leczenie ortodontyczne musi usuwać ósemki. Często można spotkać się z przekonaniem, że wyrzynające się zęby mądrości napierają na pozostałe zęby, powodując ich przesuwanie i stłoczenie, szczególnie w przednim odcinku dolnego łuku zębowego.
Tymczasem dostępne badania nie potwierdzają jednoznacznie, że samo usunięcie ósemek zapobiega stłoczeniu przednich zębów. Na ich położenie wpływa wiele czynników, a obecność zębów mądrości nie musi być główną przyczyną problemu. Ortodonta może jednak zalecić ekstrakcję, jeśli położenie ósemki utrudnia zaplanowane przesuwanie zębów, koliduje z określonym etapem leczenia lub występują inne wskazania stomatologiczne.
Potrzebujesz konsultacji stomatologicznej? Umów się do Royal Dental Katowice!
Czy ósemki trzeba usuwać, jeśli nie bolą?
Brak bólu nie jest wystarczającym dowodem na to, że ósemka jest zdrowa. Próchnica, choroby przyzębia, uszkodzenia sąsiedniego zęba czy niektóre zmiany rozwijające się wokół zatrzymanej ósemki mogą początkowo nie powodować żadnych odczuwalnych dolegliwości. Z tego powodu nawet bezbolesne ósemki powinny być oceniane podczas kontroli stomatologicznych. Lekarz może sprawdzić, czy są prawidłowo ustawione, czy można je skutecznie oczyszczać i czy nie występują zmiany niewidoczne podczas zwykłego badania jamy ustnej.
Jeżeli nie ma wskazań do ich usunięcia, stomatolog może zalecić pozostawienie zębów i dalszą obserwację. Jeśli natomiast badanie ujawni problem, brak bólu nie powinien być powodem odkładania leczenia.
Jak stomatolog ocenia, czy ósemkę trzeba usunąć?
Ocena zazwyczaj obejmuje trzy etapy.
1. Konsultacja i badanie stomatologiczne
Lekarz pyta o występujące dolegliwości, wcześniejsze stany zapalne oraz problemy z wyrzynaniem zębów mądrości. Następnie ocenia stan ósemek, otaczających je dziąseł i sąsiednich zębów.
2. Diagnostyka obrazowa
W zależności od sytuacji stomatolog może zalecić zdjęcie RTG, często pantomograficzne, które pozwala ocenić położenie ósemek i ich relację do sąsiednich zębów. W bardziej skomplikowanych przypadkach, gdy potrzebna jest dokładniejsza ocena struktur anatomicznych, może być wskazana tomografia komputerowa CBCT (3D). Badanie to nie jest jednak konieczne u każdego pacjenta.
3. Ustalenie dalszego postępowania
Na podstawie badania i dostępnych zdjęć stomatolog ocenia, czy ósemkę można pozostawić i kontrolować, czy wymaga leczenia, czy też istnieją wskazania do jej usunięcia. W przypadku planowanej ekstrakcji lekarz omawia również sposób przeprowadzenia zabiegu i możliwe powikłania.
Jak wygląda usuwanie ósemek i czy zabieg boli?
Usuwanie ósemek najczęściej odbywa się w znieczuleniu miejscowym, dzięki któremu pacjent nie powinien odczuwać ostrego bólu podczas zabiegu. Może natomiast odczuwać nacisk lub rozpieranie związane z pracą lekarza.
Sposób usunięcia zależy od położenia zęba. Jeśli ósemka całkowicie wyrżnęła się i jest łatwo dostępna, jej ekstrakcja może przebiegać podobnie jak usunięcie innego zęba. W przypadku ósemek zatrzymanych niekiedy konieczne jest chirurgiczne odsłonięcie zęba, usunięcie niewielkiej ilości kości lub podzielenie zęba na fragmenty.
Po zabiegu mogą pojawić się ból, obrzęk i przejściowe trudności z szerokim otwieraniem ust. Dolegliwości powinny stopniowo ustępować w miarę gojenia. Narastający ból po kilku dniach, gorączka, nasilający się obrzęk lub nieustępujące krwawienie wymagają kontaktu ze stomatologiem. W przypadku szybko narastającego obrzęku połączonego z trudnościami w oddychaniu lub połykaniu należy pilnie zgłosić się po pomoc medyczną.
Czy usuwać ósemki? Najpierw sprawdź ich stan podczas konsultacji stomatologicznej
Nie każda ósemka wymaga usunięcia, ale każda powinna podlegać odpowiedniej ocenie stomatologicznej. Prawidłowo wyrżnięte, zdrowe zęby mądrości mogą pozostać w jamie ustnej przez wiele lat. Z kolei ósemki zatrzymane, częściowo wyrżnięte lub powodujące zmiany chorobowe mogą wymagać leczenia chirurgicznego, nawet jeśli nie wywołują wyraźnego bólu.
Podczas konsultacji stomatolog oceni położenie zębów mądrości, ich stan i wpływ na sąsiednie zęby. W razie potrzeby zleci odpowiednie badania obrazowe i na ich podstawie zaproponuje dalsze postępowanie. Dzięki temu decyzja o usunięciu ósemki będzie wynikała z rzeczywistych wskazań medycznych, a nie z samego faktu jej obecności.
O co pytają Pacjenci?
Czy trzeba usuwać wszystkie cztery ósemki?
Nie. Każdą ósemkę ocenia się indywidualnie. Może się okazać, że jedna lub dwie wymagają usunięcia, natomiast pozostałe są zdrowe, prawidłowo położone i mogą pozostać w jamie ustnej.
Czy ósemkę, która wyrosła prawidłowo, trzeba usuwać?
Zazwyczaj nie ma takiej potrzeby, jeśli ósemka jest zdrowa, prawidłowo ustawiona, można ją skutecznie oczyszczać i nie występują inne wskazania do ekstrakcji. Taki ząb może pełnić normalną funkcję żucia.
Czy ósemka może zostać w dziąśle przez całe życie?
Tak. Całkowicie zatrzymana ósemka może pozostać w kości przez całe życie, jeśli nie powoduje zmian chorobowych ani istotnego zagrożenia dla sąsiednich struktur. Konieczne są jednak kontrole stomatologiczne zgodne z zaleceniami lekarza.
Czy ósemki trzeba usuwać przed aparatem ortodontycznym?
Nie zawsze. Ortodonta może zalecić ekstrakcję, jeśli ósemki kolidują z planowanym leczeniem lub występują inne wskazania. Wielu pacjentów może jednak rozpocząć leczenie ortodontyczne bez wcześniejszego usuwania zębów mądrości.
Czy można usunąć dwie ósemki podczas jednej wizyty?
Tak, w określonych przypadkach możliwe jest usunięcie dwóch ósemek podczas jednego zabiegu. Decyzja zależy m.in. od ich położenia, stopnia trudności ekstrakcji, stanu zdrowia pacjenta i przewidywanego przebiegu gojenia.
Co się stanie, jeśli nie usunę ósemki?
Jeżeli ósemka jest zdrowa i nie powoduje problemów, może nie wydarzyć się nic niepokojącego. Jeśli jednak istnieją wskazania do ekstrakcji, pozostawienie zęba może prowadzić do nawracających stanów zapalnych, rozwoju próchnicy lub uszkodzenia sąsiednich struktur. Dlatego decyzję o odroczeniu zabiegu należy omówić ze stomatologiem.
Nasi specjaliści od chirurgii
Bartłomiej Borowski
Lekarz stomatolog
specjalista chirurgii
szczękowo–twarzowej
chirurgia, implanty
Paweł Batkowski
Lekarz stomatolog
stomatologia zachowawcza, chirurgia
Potrzebujesz konsultacji stomatologicznej? Umów się do Royal Dental Katowice!
Źródła
National Institute for Health and Care Excellence (NICE), Guidance on the extraction of wisdom teeth, TA1, 2000.
https://www.nice.org.uk/guidance/ta1/chapter/1-Recommendations
American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (AAOMS), Management of Third Molar Teeth, 2016.
https://aaoms.org/wp-content/uploads/2024/03/management_third_molar_white_paper.pdf
American Association of Oral and Maxillofacial Surgeons (AAOMS), The Management of Impacted Third Molar Teeth, 2024.
https://aaoms.org/wp-content/uploads/2024/07/impacted_third_molars.pdf
Ghaeminia H. i wsp., Surgical removal versus retention for the management of asymptomatic disease-free impacted wisdom teeth, Cochrane Database of Systematic Reviews, 2020.
https://doi.org/10.1002/14651858.CD003879.pub5
